غربالگری سرطان سینه، یکی از موثرترین راهکارهای تشخیص زود هنگام این بیماری و کاهش مرگ و میر ناشی از آن است. سرطان سینه شایعترین نوع سرطان در میان زنان محسوب میشود و در بسیاری از موارد، در مراحل اولیه هیچ علامت مشخصی ندارد. انجام غربالگریهای منظم مثل ماموگرافی، معاینه بالینی و در برخی موارد سونوگرافی یا MRI، تغییرات کوچک و نامحسوس در بافت پستان را شناسایی میکند و امکان درمان سریعتر و موثرتر را فراهم میسازد. آگاهی از اهمیت غربالگری و زمانبندی مناسب آن، به زنان کمک میکند تا از سلامت خود بهتر مراقبت کنند و در برابر این بیماری آمادهتر باشند. انجمن جراحان پستان ایران با هدف ارتقای دانش و مهارت جراحان در زمینه بیماری های پستان، ترویج تحقیقات و آموزش در این حوزه، و ارائه خدمات به بیماران مبتلا به سرطان پستان تاسیس شده است.
غربالگری سرطان سینه
غربالگری سرطان سینه به مجموعهای از اقدامات پزشکی گفته میشود که با هدف شناسایی زود هنگام تغییرات غیر طبیعی یا نشانههای اولیه سرطان در بافت پستان، قبل از بروز علائم ظاهری بیماری انجام میشود. این غربالگری، شامل روشهایی مثل ماموگرافی، معاینه بالینی پستان و در برخی موارد سونوگرافی یا MRI است.
هدف اصلی غربالگری، تشخیص سریعتر سرطان در مراحل اولیه و افزایش شانس درمان سرطان سینه موفق و کاهش خطر مرگ و میر است. غربالگری به ویژه برای زنانی که در گروههای پرخطر قرار دارند یا به سنین بالاتر رسیدهاند، اهمیت بیشتری پیدا میکند و اهمیت مهمی در سلامت و کیفیت زندگی آنها دارد.
افراد مناسب غربالگری سرطان سینه
افراد مناسب غربالگری سرطان سینه زنانی هستند که در گروههای سنی یا پرخطر قرار دارند و بیش از دیگران در معرض ابتلا به این بیماری هستند. به طور کلی، همه زنان از سن ۴۰ سالگی به بعد باید طبق نظر پزشک و به صورت منظم غربالگری را آغاز کنند، هر چند در برخی موارد، غربالگری از سنین پایینتر توصیه میشود.
زنانی که سابقه خانوادگی سرطان سینه یا تخمدان دارند، حامل ژنهای جهش یافته مثل BRCA1 یا BRCA2 هستند، یا سابقه پرتو درمانی در ناحیه قفسه سینه داشتهاند، در گروه پرخطر محسوب میشوند و لازم است زودتر و با دفعات بیشتری غربالگری شوند. همچنین زنانی که دارای بافت متراکم پستان یا سوابق بیماریهای خوشخیم پستان هستند، به غربالگری دقیقتر و منظم نیاز دارند. تشخیص این که چه کسی در چه زمان باید غربالگری شود، بر اساس سن، سابقه خانوادگی و سایر عوامل خطر توسط پزشک مشخص میشود.
روشهای غربالگری سرطان سینه
روشهای غربالگری سرطان سینه شامل مجموعهای از آزمایشها و معاینات است که با هدف تشخیص زود هنگام تغییرات غیر طبیعی در بافت پستان انجام میشود. رایجترین و موثرترین روش، ماموگرافی است که با استفاده از اشعه ایکس، تصاویری دقیق از بافت سینه تهیه میکند و حتی تودههای بسیار کوچک و غیر قابل لمس را شناسایی میکند. در کنار آن، معاینه بالینی پستان توسط پزشک یا متخصص، روشی ساده و مفید است که به صورت سالانه انجام میشود.
در برخی موارد، به ویژه در زنان جوان با بافت پستان متراکم یا افراد پرخطر، ممکن است از سونوگرافی پستان یا MRI پستان به عنوان روشهای مکمل استفاده شود. این روشها میتوانند به شناسایی ضایعاتی کمک کنند که در ماموگرافی دیده نمیشوند. انتخاب روش مناسب غربالگری به سن، وضعیت سلامتی و میزان خطر هر فرد بستگی دارد و باید با نظر پزشک تعیین میشود.
بهترین سن و زمانبندی غربالگری سرطان سینه
بهترین سن سرطان سینه و زمان بندی غربالگری سرطان سینه به عوامل مختلفی مثل سن، سابقه خانوادگی و میزان خطر ابتلا بستگی دارد و باید با نظر پزشک تعیین شود. به طور معمول، زنان با خطر متوسط از سن ۴۰ سالگی باید غربالگری منظم با ماموگرافی را آغاز کنند و هر یک تا دو سال یکبار آن را تکرار کنند. در برخی دستورالعملها توصیه میشود که غربالگری البته در صورت سلامت عمومی فرد، حداقل تا سن ۷۰ یا ۷۵ سالگی ادامه مییابد.
زنانی که در گروه پرخطر قرار دارند، مثل افرادی با سابقه خانوادگی قوی یا حامل ژنهای BRCA، غربالگری را از سنین پایینتر مثلا از ۳۰ یا ۳۵ سالگی و با فواصل کوتاهتر شروع میکنند. همچنین معاینه بالینی پستان از سنین جوانتر به صورت سالانه توصیه میشود. در هر حال، زمان شروع و دفعات غربالگری باید بر اساس ارزیابی دقیق پزشک و شرایط فردی مشخص شود تا بیشترین بهرهوری را داشته باشد و از تشخیص دیر هنگام بیماری جلوگیری میکند.
نقش غربالگری در کاهش مرگ و میر ناشی از سرطان سینه
نقش غربالگری در کاهش مرگ و میر ناشی از سرطان سینه بسیار پررنگ و اثبات شده است، زیرا این بیماری در مراحل اولیه، بدون علامت است و تنها با غربالگری میتوان آن را زودتر شناسایی کرد. زمانی که سرطان سینه در مراحل ابتدایی تشخیص داده شود، درمان آن آسانتر، کمخطر و بسیار موفقتر خواهد بود و شانس بهبودی کامل و بقای بیمار به طور زیادی افزایش مییابد.
غربالگریهای منظم، به ویژه از طریق ماموگرافی، قادر است تودهها یا تغییرات غیر طبیعی بسیار کوچک را قبل از قابل لمس شدن در معاینات بالینی آشکار میکند. به همین دلیل، در کشورهای پیشرفته که برنامههای غربالگری گسترده اجرا میشود، آمار مرگ و میر ناشی از سرطان سینه طی سالهای اخیر به میزان محسوسی کاهش یافته است. این امر نشان میدهد که غربالگری نه تنها به تشخیص زود هنگام کمک میکند، بلکه تاثیر مستقیمی بر حفظ جان بیماران و کیفیت زندگی آنها دارد.
سخن اخر
غربالگری سرطان سینه ابزاری حیاتی برای تشخیص زود هنگام این بیماری و کاهش مرگ و میر ناشی از آن است. آگاهی زنان از اهمیت غربالگری و پایبندی به زمان بندیهای توصیه شده، اهمیت بزرگی در حفظ سلامت و افزایش کیفیت زندگی آنها دارد. تشخیص زود هنگام به معنای درمان سریعتر، نتایج بهتر و امید بیشتر به بهبودی کامل است. بنابراین توصیه میشود همه زنان، به ویژه افرادی که در گروههای پرخطر قرار دارند، با مشورت پزشک خود برنامه منظم غربالگری را جدی بگیرند و آن را به بخشی از مراقبتهای دورهای سلامت خود تبدیل کنند.