پرتودرمانی سرطان سینه چگونه است؟

پرتودرمانی سرطان سینه یکی از روش‌های موثرترین  برای مقابله با سلول‌های سرطانی  است. این روش در بیشتر موارد پس از .جراحی انجام می‌شود تا از بازگشت سرطان جلوگیری کند. در این مقاله از انجمن جراحان پستان ایران به‌ صورت کامل و تخصصی در رابطه با  پرتودرمانی سرطان سینه ، چگونگی و  عوارض آن می‌گوییم

پرتودرمانی سرطان سینه چیست و چرا انجام می‌شود؟

پرتودرمانی سرطان سینه روشی درمانی برای مقابله با رشد مجدد سلول‌های سرطانی است  که با استفاده از اشعه‌های پرانرژی مانند اشعه X، سلول‌های سرطانی باقی‌مانده پس از جراحی را هدف قرار می‌دهد. این درمان  برای افرادی که در جراحی پستان بخش توده برداشته شده است  انجام می‌شود، بسیار ضروری است.

آشنایی با رادیوتراپی و نقش آن در درمان سرطان پستان

رادیوتراپی بخشی از روند درمان  برای سرطان سینه است. این روش با آسیب رساندن به DNA سلول‌های سرطانی، مانع از تقسیم و رشد  جدد آن‌ها می‌شود. پرتودرمانی معمولا با شیمی‌درمانی، هورمون‌ درمانی یا جراحی ترکیب می‌شود تا اثربخشی درمان به حداکثر برسد.

روش‌های پرتودرمانی سرطان سینه

انتخاب نوع  پرتودرمانی بسته به محل تومور، مرحله بیماری، شرایط بدنی بیمار و اهداف درمانی متفاوت هستند. انتخاب نوع مناسب پرتودرمانی نقش کلیدی در اثربخشی درمان و کاهش عوارض جانبی دارد. در ادامه با انواع مختلف رادیوتراپی سرطان سینه آشنا می‌شویم که هر کدام تکنولوژی، نحوه اجرا و کاربرد خاص خود را دارند.

پرتودرمانی خارجی 

پرکاربرد ترین نوع پرتودرمانی که با استفاده از دستگاهی به نام شتاب‌ دهنده خطی انجام می‌شود. اشعه‌ها از بیرون بدن به سمت بافت پستان تابیده می‌شوند.

پرتودرمانی داخلی یا براکی‌تراپی

در این روش، منابع رادیواکتیو به‌ طورموقت یا دائم داخل بافت پستان قرار می‌گیرند. براکی‌تراپی معمولا برای بیماران خاص یا در مواردی که توده بسیار کوچک است، استفاده می‌شود.

پرتودرمانی سه‌ بعدی

روش‌های نوین پرتودرمانی با استفاده از تصویربرداری دقیق و محاسبات کامپیوتری، این امکان را فراهم می‌کنند که اشعه به‌صورت هدفمندتر به بافت سرطانی تابانده شود. و در تلاش این هستند که کمترین آسیب به بافت‌های سالم اطراف برسانند. 

عوارض پرتودرمانی سرطان سینه چیست؟

هر روش درمانی دارای عوارضی می‌باشد. این عوارض می‌توانند بسته به نوع پرتودرمانی، محل تابش، دوز اشعه و ویژگی‌های فردی بیمار متفاوت باشند. آشنایی با این عوارض به بیماران کمک می‌کند تا بهتر برای مسیر درمان آماده شوند و در صورت بروز علائم، به‌ موقع اقدامات لازم را انجام دهند.

• خستگی
• قرمزی و تحریک پوست
• تورم خفیف پستان
• درد یا حساسیت موضعی
• سفتی بافت پستان یا پوست

روش‌های کاهش و مدیریت عوارض جانبی پرتودرمانی

برای کاهش عوارض ممکن است پزشکان کرم‌های موضعی برای پوست تجویز کنند. عوامل دیگر مانند استراحت کافی، تغذیه مناسب و حفظ آرامش روانی به کاهش عوارض کمک می‌کند. 

مراقبت‌های قبل، حین و بعد از پرتودرمانی سرطان سینه

برای افزایش اثربخشی پرتودرمانی سرطان سینه و کاهش عوارض جانبی آن، رعایت و مراقبت‌ها در مراحل مختلف درمانی بسیار مهم است. آمادگی پیش از شروع درمان، رفتار مناسب در طول جلسات پرتودرمانی و مراقبت‌های پس از پایان دوره، همگی نقش قابل‌توجهی در حفظ سلامت عمومی بیمار و کیفیت نتایج درمانی دارند. در این بخش، به مهم‌ترین نکاتی که باید در هر مرحله از رادیوتراپی رعایت شود، می‌پردازیم.

توصیه‌های تغذیه‌ای در پرتودرمانی

در طول دوره پرتودرمانی سرطان سینه، تغذیه مناسب  برای حفظ انرژی بدن و تقویت سیستم ایمنی بسیار موثر است. مصرف غذاهای سنگین، چرب، پرادویه یا فرآوری‌شده پرهیز کنید و به جای آن، از وعده‌های سبک، مغذی و سرشار از پروتئین، ویتامین‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها استفاده کنید. نوشیدن آب کافی نیز به دفع سموم و حفظ سلامت پوست کمک می‌کند.

مراقبت‌های پوستی

مراقبت‌های پوستی، ناحیه تحت درمان باید همواره تمیز، خشک و دور از نور مستقیم خورشید نگه داشته شود. استفاده از صابون‌های ملایم بدون عطر و اجتناب از کرم‌ها یا پمادهای تحریک‌کننده توصیه می‌شود. همچنین، لباس‌های نخی، گشاد و بدون درز برای جلوگیری از تحریک و ساییدگی پوست در ناحیه پرتودهی جلوگیری کنند.

مراقبت‌های روانی و پشتیبانی عاطفی

مبتلا شدن به سرطان و مراحل درمان آن می‌تواند برای بیمارانی که مبتلا له سرطان سینه استرس‌زا سنگین باشد. احساساتی مانند اضطراب، خستگی ذهنی یا حتی افسردگی در این دوران طبیعی است. پیشنهاد می‌شود در این بازه طول درمان از بیماران از سمت اطرافیان خود مورد حمایت قرار گیرند. یا در صورت نیاز با مشاور گفتگو داشته باشند.

اهمیت پیگیری و معاینات پس از درمان

پس از پایان دوره پرتودرمانی نیازی به مراقبت‌های پزشکی نیست. اما پیگیری‌های منظم پس از درمان برای بررسی اثربخشی پرتودرمانی، برای جلوگیری از احتمال عود سرطان، و شناسایی عوارض احتمالی دیررس بسیار ضروری است.

پرتودرمانی سرطان سینه برای چه افرادی توصیه نمی‌شود؟

با توجه به اینکه  پرتودرمانی سرطان سینه یکی از درمان‌های موثر و پرکاربرد برای مقابله با تومورهای پستان است، اما در برخی موارد این روش برای همه افراد  توصیه نمی‌شود.

1. شرایط خاص پزشکی
   افرادی که با بیماری‌های خاص قلبی، بیماری‌های بافت همبند، یا کسانی که در گذشته تحدد پرتودرمانی قرار گرفته‌اند، در بسیاری از موارد برایشان توصیه نمی‌شود. 
2. افراد باردار یا مسن
   در دوران بارداری، پرتودرمانی به دلیل احتمال آسیب جنین توصیه نمی‌شود. به تعویق می‌افتد. همچنین در افراد بسیار مسن، بسته به وضعیت جسمی بیمار و مرحله سرطان، ممکن است مزایا و معایب درمان به دقت بررسی شود.

نتیجه گیری

پرتودرمانی سرطان سینه یکی از روش‌ها برای جلوگیری از عود بیماری پس از جراحی است. با انتخاب نوع مناسب پرتودرمانی توسط پزشک ، رعایت مراقبت‌های تغذیه‌ای، پوستی و روانی، و پیگیری منظم پس از درمان، می‌توان اثربخشی این روش را افزایش داد و عوارض آن را کاهش داد. البته در برخی شرایط خاص، مانند بارداری یا بیماری‌های زمینه‌ای، پرتودرمانی ممکن است توصیه نشود. مشورت با پزشک، کلید تصمیم‌گیری درست در این مسیر درمانی است.

 سوالات پر تکرار

1. آیا پرتودرمانی پستان درد دارد؟
   خیر، انجام پرتودرمانی بدون درد است. بیمار تنها ممکن است احساس ناراحتی خفیفی در ناحیه درمان تجربه کند.
2. آیا در انجام پرتوگرافی موهای بدن می‌ریزد؟
   ریزش مو تنها در ناحیه‌ای از بدن اتفاق می‌افتد که اشعه دریافت می‌کند. در رادیوتراپی پستان، ریزش موی سر اتفاق نمی‌افتد.
3. آیا پس از پرتودرمانی احتمال عود سرطان وجود دارد؟
   بله، احتمال عود سرطان پس از پرتودرمانی وجود دارد، اما این روش خطر بازگشت بیماری را به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌دهد.
4. آیا پرتودرمانی باعث ناباروری می‌شود؟
   در پرتودرمانی سینه، اشعه به ناحیه تخمدان‌ها نمی‌رسد، بنابراین تاثیر مستقیمی بر باروری ندارد. با این حال، اگر سایر درمان‌ها مانند شیمی‌درمانی نیز انجام شود، بهتر است با پزشک درباره وضعیت باروری مشورت کنید.