ژنیکوماستی یکی از مشکلات شایع بین آقایان بهویژه در سنین بلوغ و میانسالی است که به بزرگ شدن غیرطبیعی بافت سینه در مردان گفته میشود. این وضعیت میتواند در یک یا هر دو سینه ایجاد شود و علاوه بر تغییر ظاهر بدن، باعث کاهش اعتماد به نفس و ناراحتی روانی فرد شود. از آنجا که ژنیکوماستی گاهی نشانهی تغییرات هورمونی یا مصرف برخی داروهاست، شناخت دقیق آن اهمیت زیادی دارد. در این مقاله از انجمن جراحان پستان ایران بهصورت علمی، جامع و کاربردی به بررسی علت، علائم و روشهای درمان ژنیکوماستی میپردازیم تا پاسخ تمام سوالات شما در این زمینه داده شود.
ژنیکوماستی چیست؟
ژنیکوماستی به معنای رشد غیرطبیعی یا افزایش حجم بافت غدهای سینه در مردان است.که به دلیل تجمع چربی ساده ایجاد نمیشود، و ناشی از رشد واقعی بافت غدهای سینه است. این عارضه زمانی اتفاق میافتد که تعادل میان دو هورمون اصلی بدن یعنی تستوسترون (هورمون مردانه) و استروژن (هورمون زنانه) بر هم میخورد. در حالت طبیعی،بدن مردان نیز مقدار کمی استروژن تولید میکند؛ اما وقتی سطح استروژن بیش از حد افزایش یابد یا میزان تستوسترون کاهش پیدا کند، بافت سینه تحریک شده و شروع به رشد میکند. این وضعیت میتواند در یک یا هر دو سینه رخ دهد و گاهی با درد، حساسیت یا احساس سفتی در ناحیه سینه همراه است. شدت ژنیکوماستی از یک برآمدگی کوچک تا بزرگ شدن قابلتوجه سینهها متغیر است.
علت ایجاد ژنیکوماستی چیست
ژنیکوماستی به دلایل مختلفی ایجاد میشود، اما اساس همهی آنها به برهم خوردن تعادل بین هورمونهای تستوسترون و استروژن در بدن مردان است. در مواردی که سطح استروژن افزایش مییابد یا سطح تستوسترون کاهش پیدا میکند، رشد بافت سینه تحریک میشود. در ادامه، مهمترین علل و عوامل بروز ژنیکوماستی را بهصورت دقیق بررسی میکنیم:
تغییرات طبیعی هورمونی در سنین مختلف
ژنیکوماستی در برخی مراحل زندگی کاملاً طبیعی است و به دلیل تغییرات هورمونی اتفاق میافتد. بسیاری از نوزادان پسر به دلیل عبور استروژن از بدن مادر در دوران بارداری، پس از تولد دچار بزرگ شدن موقت سینه میشوند که طی چند هفته برطرف میشود. در حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد از نوجوانان پسر در دوران بلوغ دچار ژنیکوماستی موقت میشوند. علت آن، نوسانات شدید هورمونی است. سطح تستوسترون با افزایش سن کاهش و نسبت استروژن افزایش مییابد، که میتواند به ژنیکوماستی دائمی منجر شود.
مصرف برخی داروها
بسیاری از داروها میتوانند بر سطح هورمونها اثر گذاشته و باعث رشد غیرطبیعی بافت سینه شوند. مصرف طولانیمدت این داروها بدون نظارت پزشک میتواند زمینهساز ژنیکوماستی باشد.
- داروهای درمان فشار خون بالا مثل اسپیرونولاکتون
- داروهای ضدافسردگی و ضداضطراب
- برخی داروهای قلبی مانند دیگوکسین
- داروهای درمان سرطان پروستات
- داروهای حاوی استروژن یا ترکیبات مشابه
- آنتیبیوتیکها و داروهای ضدقارچ خاص
مصرف مواد و مکملهای غیرمجاز
استفاده از برخی مواد و مکملها تأثیر مستقیمی بر تعادل هورمونی دارد مانند استروئیدهای آنابولیک که در بدنسازی استفاده میشوند، شایعترین علت ژنیکوماستی در مردان جوان هستند. الکل، ماریجوانا، متآمفتامین، هروئین و سایر مواد مخدر نیز میتوانند باعث کاهش تستوسترون و افزایش استروژن شوند. حتی برخی مکملهای گیاهی مانند چای سبز، روغن درخت چای و اسطوخودوس در صورت مصرف زیاد ممکن است اثر شبهاستروژنی داشته باشند.
بیماریها و اختلالات پزشکی
برخی بیماریها میتوانند تولید طبیعی هورمونها را مختل کنند و باعث بروز ژنیکوماستی شوند. در چنین مواردی، درمان بیماری زمینهای باعث کاهش یا برطرف شدن ژنیکوماستی میشود.
- اختلالات بیضه مانند آسیب، التهاب یا تومور
- بیماریهای غده تیروئید
- بیماریهای کبدی و سیروز
- نارسایی کلیوی مزمن
- تومورهای غدد درونریز
افزایش وزن و چربی بدن
در افراد دارای اضافهوزن، چربی اضافی در ناحیه سینه میتواند باعث بزرگ شدن ظاهری آن شود. اگرچه این حالت را ژنیکوماستی کاذب یا پِسودوژنیکوماستی مینامند، اما تجمع چربی زیاد میتواند باعث افزایش آنزیمهایی شود که تستوسترون را به استروژن تبدیل میکنند. به همین دلیل، چاقی میتواند به تشدید ژنیکوماستی واقعی نیز منجر شود.
اختلالات ژنتیکی
برخی سندرومهای ژنتیکی مانند سندروم کلاینفلتر میتوانند باعث کاهش تستوسترون و در نتیجه بروز ژنیکوماستی شوند. افراد مبتلا به این اختلال بیضههای کوچکتر و نسبت بالاتر استروژن به تستوسترون دارند.
علل ناشناخته
در برخی موارد، هیچ علت مشخصی برای ژنیکوماستی پیدا نمیشود. این نوع را ژنیکوماستی ایدیوپاتیک مینامند. در افراد سالم و بدون بیماری زمینهای دیده میشود و ممکن است به مرور زمان خودبهخود برطرف گردد.
نشانهها و علائم ژنیکوماستی چیست؟
ژنیکوماستی با بزرگ شدن موضعی و محسوس بافت سینه آغاز میشود که بهصورت یک تودهٔ سفت یا لاستیکی درست زیر هالهٔ نوک پستان قابل لمس است و ممکن است در یک یا هر دو طرف بروز کند. اندازه و شدت از یک برآمدگی کوچک تا بزرگ شدن آشکار متفاوت است. اغلب با ناراحتی یا حساسیت موضعی همراه است و در فازهای اولیه ممکن است درد خفیف وجود داشته باشد، اما اگر بزرگ شدن ناشی از چربی باشد بافت نرمتر و پراکندهتر احساس میشود.
روش تشخیص ژنیکوماستی
تشخیص دقیق ژنیکوماستی نقش بسیار مهمی در انتخاب روش درمان دارد، زیرا بسیاری از مردان نمیتوانند تفاوت بین ژنیکوماستی واقعی، ژنیکوماستی کاذب و سرطان پستان در مردان را تشخیص دهند. پزشک برای ارزیابی درست، ابتدا سابقه پزشکی فرد را بررسی میکند تا مشخص شود آیا دارو، تغییرات هورمونی یا بیماری خاصی باعث این وضعیت شده است یا خیر. سپس با معاینه فیزیکی، شکل و قوام سینه را ارزیابی میکند تا بین بافت غدهای و چربی تمایز قائل شود. در ادامه، آزمایشهای خون برای بررسی سطح هورمونها و عملکرد کبد، کلیه و غدد درونریز انجام میشود تا علت اصلی مشخص گردد. در برخی موارد نیز از تصویربرداریهایی مانند سونوگرافی یا ماموگرافی برای مشاهده دقیق ساختار داخلی سینه استفاده میشود. ترکیب این روشها به پزشک کمک میکند تا تشخیص دقیقی بین انواع ژنیکوماستی و سایر بیماریهای مشابه بدهد و بهترین برنامه درمانی را انتخاب کند.
نتیجهگیری
ژنیکوماستی یکی از مشکلات شایع در میان مردان است که میتواند از تغییرات طبیعی هورمونی، مصرف داروها یا بیماریهای زمینهای ناشی شود. هرچند در بسیاری از موارد این وضعیت بیخطر و موقتی است، اما در برخی افراد میتواند نشانهای از اختلال هورمونی یا مشکل جدیتر باشد. تشخیص دقیق و بهموقع با بررسیهای تخصصی مانند معاینه فیزیکی، آزمایش خون و تصویربرداری، کلید درمان مؤثر و بازگشت اعتماد به نفس فرد است. درمان ژنیکوماستی بسته به علت آن میتواند شامل اصلاح سبک زندگی، درمان دارویی یا جراحی باشد. آگاهی از علائم و مراجعه بهموقع برای ارزیابی تخصصی، بهترین راه برای پیشگیری از پیشرفت این وضعیت و دستیابی به نتیجهای رضایتبخش است.