ژنیکوماستی کاذب یکی از مشکلات در مردان که در آن، با وجود بزرگ شدن ظاهری سینهها، علت این برجستگی نه رشد بافت غدهای بلکه تجمع چربی در ناحیه سینه است. این وضعیت با چاقی، اضافه وزن یا تغییرات متابولیکی بدن مرتبط است و برخلاف ژنیکوماستی واقعی، به ندرت نیاز به درمان دارویی دارد. در این مقاله از انجمن پلاستیک مازندران به بررسی تفاوت ژنیکوماستی کاذب و عادی میپردازیم
ژنیکوماستی کاذب چیست؟
ژنیکوماستی کاذب حالتی که در آن افزایش حجم سینه در مردان به دلیل انباشت چربی زیرپوستی در ناحیه سینه ایجاد میشود و برخلاف ژنیکوماستی واقعی، هیچ تغییر هورمونی غیرطبیعی مانند افزایش استروژن یا کاهش تستوسترون در بدن دیده نمیشود. در مقابل، ژنیکوماستی واقعی نتیجه رشد بافت غدهای پستان تحت تاثیر تغییرات هورمونی است. تفاوت با معاینه پزشک متخصص و انجام سونوگرافی سینه مشخص میشود. در ژنیکوماستی واقعی، بافتی سفت و فیبروگلاندر لمس میشود، در حالیکه در ژنیکوماستی کاذب، بافت نرم و یکنواخت چربی غالب است. تشخیص دقیق نوع ژنیکوماستی اهمیت زیادی دارد.
علتهای ایجاد ژنیکوماستی کاذب در مردان
ژنیکوماستی کاذب بهدلیل تجمع چربی در بافت سینه ایجاد میشود و برخلاف نوع واقعی آن، ارتباط مستقیمی با تغییرات هورمونی ندارد. عوامل مختلفی در بروز یا تشدید این وضعیت نقش دارند. شناخت دقیق این علتها به افراد کمک میکند تا با اصلاح سبک زندگی یا درمانهای هدفمند، از پیشرفت یا بازگشت ژنیکوماستی کاذب جلوگیری کنند. در ادامه مهمترین دلایل بروز این مشکل را بررسی میکنیم:
چاقی و تجمع بافت چربی
افزایش بافت چربی در قسمت قفسه سینه است. وقتی فرد دچار اضافه وزن یا چاقی میشود، سلولهای چربی در نواحی مختلف بدن از جمله سینه شروع به انباشت میکنند. در افرادی با شاخص توده بدنی بالاتر از ۲۵، این چربی اضافی به مرور در ناحیه سینه تجمع یافته و باعث بزرگتر شدن ظاهری آن میشود. در این حالت، سینهها ممکن است شکل گردتر یا افتادهتری پیدا کنند که از نظر ظاهری شباهت زیادی به ژنیکوماستی واقعی دارد، اما در حقیقت ناشی از افزایش چربی است.
کمتحرک و تغذیه ناسالم
کاهش فعالیت بدنی و مصرف غذاهای پرکالری از مهمترین عوامل مؤثر در ایجاد ژنیکوماستی کاذب هستند. وقتی بدن کالری بیشتری از حد نیاز دریافت میکند و تحرک کافی وجود ندارد، چربی اضافی در نقاطی مانند شکم و سینه ذخیره میشود. خواب ناکافی، استرس مزمن و مصرف زیاد قند و چربیهای ترانس روند سوختوساز را مختل کرده و احتمال تجمع چربی در سینهها را افزایش میدهند. اصلاح این عادات، یکی از کلیدهای اصلی درمان ژنیکوماستی کاذب است.
تأثیر داروها یا مکملهای بدنسازی
برخی داروها یا مکملهای غیرمجاز بدنسازی ممکن است متابولیسم چربی را تغییر دهند یا باعث احتباس آب و چربی در بدن شوند. استفاده از استروئیدهای آنابولیک، هورمون رشد یا داروهایی که بر سطح تستوسترون اثر میگذارند، از دلایل شایع تغییر شکل سینه در مردان هستند. این تغییرات اغلب موقتیاند، اما در صورت ادامه مصرف، میتوانند باعث تجمع چربی در بافت سینه و بروز ژنیکوماستی کاذب شوند. به همین دلیل، مشورت با پزشک پیش از مصرف هر نوع مکمل ورزشی یا داروی هورمونی ضروری است.
تغییرات هورمونی و افزایش وزن ناگهانی
ژنیکوماستی واقعی مستقیم به عدم تعادل هورمونها مربوط است، در ژنیکوماستی کاذب این تغییرات بهطور غیرمستقیم نقش دارند. افزایش وزن سریع ممکن است باعث کاهش سطح تستوسترون و در نتیجه افزایش ذخیره چربی در سینهها شود. این وضعیت در دوران بلوغ، میانسالی یا پس از قطع تمرینات ورزشی شدید دیده میشود. افزایش هورمون کورتیزول ناشی از استرس طولانیمدت نیز میتواند توزیع چربی در بدن را به هم بزند و احتمال بروز ژنیکوماستی کاذب را بالا ببرد.
روشهای تشخیص ژنیکوماستی کاذب
بسیاری از مردان در نگاه اول متوجه نمیشوند که علت بزرگ شدن سینههایشان چربی است یا رشد غدهای. در چنین شرایطی، مراجعه به پزشک متخصص و انجام بررسیهای لازم میتواند از درمانهای اشتباه یا غیرضروری جلوگیری کند. در ادامه، مهمترین روشهای تشخیص این عارضه را مرور میکنیم.
معاینه توسط پزشک متخصص
معاینه فیزیکی دقیق توسط پزشک متخصص پستان یا جراح پلاستیک مهمترین روش تشخیص است. پزشک با لمس و بررسی نواحی مختلف سینه، میتواند میزان سفتی و یکنواختی بافت را ارزیابی کند. در ژنیکوماستی واقعی، بافت زیر هالهی سینه سفت، متراکم و دردناک است، در حالیکه در ژنیکوماستی کاذب، بافت نرم، یکنواخت و بدون درد لمس میشود. پزشک به تقارن دو سینه، وجود هرگونه توده یا ترشح نوک سینه و تغییرات پوستی توجه میکند. این بررسی ساده در بسیاری از موارد، تا حد زیادی نوع ژنیکوماستی را مشخص مینماید.
سونوگرافی و تصویربرداری دقیق از بافت سینه
اگر پس از معاینه بالینی، تشخیص قطعی ممکن نباشد، پزشک سونوگرافی سینه را توصیه میکند. سونوگرافی یکی از بهترین و دقیقترین روشها برای تمایز بین بافت چربی و بافت غدهای است. در موارد ژنیکوماستی کاذب، سونوگرافی نشان میدهد که بیشتر حجم سینه از بافت همگن چربی تشکیل شده و بافت غدهای قابلتوجهی وجود ندارد. در صورت وجود شک به توده یا تغییرات غیرطبیعی، پزشک ممکن است از ماموگرافی یا MRI نیز برای بررسی دقیقتر استفاده کند.
بررسی سابقه دارویی
پزشک از بیمار درباره مصرف داروهای خاص، مکملهای بدنسازی، تغییرات وزن در ماههای اخیر، یا بیماریهای زمینهای سؤال میکند. برخی داروها مانند استروئیدها، داروهای ضدافسردگی یا هورمونی میتوانند باعث افزایش تجمع چربی در بدن شوند. همچنین افزایش یا کاهش وزن ناگهانی ممکن است منجر به تغییر ظاهر سینهها شود. این اطلاعات به پزشک کمک میکند تا مشخص کند که بزرگ شدن سینه، ناشی از تغییرات متابولیکی است یا عامل هورمونی و دارویی در آن نقش دارد.
درمان ژنیکوماستی کاذب
پس از تشخیص قطعی اینکه بزرگ شدن سینه در مردان از نوع ژنیکوماستی کاذب است، نوبت به انتخاب روش درمانی مناسب میرسد. در این حالت، علت اصلی تجمع بافت چربی است و نه بافت غدهای، و بیشتر روشهای درمانی بر پایهی اصلاح روش تغذیه و حذف چربی اضافی تمرکز دارند.
اصلاح تغذیه و کاهش وزن
در بسیاری از افراد، ژنیکوماستی کاذب به دلیل اضافهوزن یا چاقی موضعی در ناحیه قفسه سینه به وجود میآید. به همین دلیل، اولین گام در درمان، اصلاح رژیم غذایی و کنترل کالری مصرفی است. کاهش مصرف غذاهای پرچرب، فستفودها، نوشیدنیهای قندی و افزایش مصرف سبزیجات، پروتئینهای سالم و فیبر میتواند به کاهش چربی کل بدن و بهویژه چربیهای ناحیه سینه کمک کند.
ورزش و تمرینات مخصوص
ورزش و تمرینات هدفمند قفسه سینه، یکی از مؤثرترین روشهای طبیعی برای درمان ژنیکوماستی کاذب است. ترکیب تمرینات هوازی مانند دویدن، دوچرخهسواری، شنا با حرکات قدرتی مانند پرس سینه، شنا سوئدی و کراساور با کابل به سفتتر شدن عضلات سینه و کاهش حجم چربی کمک میکند. در صورتی که برنامه ورزشی بهصورت مداوم و تحت نظر مربی اجرا شود، طی چند ماه تغییرات محسوسی در فرم سینهها ایجاد میشود.
درمان دارویی
اگر ژنیکوماستی کاذب در نتیجه مصرف برخی داروها یا مکملهای خاص به وجود آمده باشد، پزشک ممکن است درمان دارویی را تنظیم یا داروی جایگزین تجویز کند. در برخی بیماران که مشکلات هورمونی یا متابولیک زمینهای دارند مانند مقاومت به انسولین یا سندرم متابولیک، درمان دارویی و کنترل وضعیت بدن میتواند باعث کاهش تجمع چربی شود.
جراحی لیپوساکشن یا لیپوماتیک سینه
در مواردی که چربی سینه با رژیم غذایی و ورزش از بین نرود، میتوان از روشهای جراحی زیبایی مانند لیپوساکشن یا لیپوماتیک سینه استفاده کرد. این روشها با استفاده از لولههای ظریف، چربی اضافی سینه را تخلیه میکنند و فرم قفسه سینه را متعادل میسازند. مزیت اصلی لیپوماتیک نسبت به روشهای قدیمیتر، دقت بالا، دوران نقاهت کوتاهتر و نتایج طبیعیتر است.
نتیجهگیری
ژنیکوماستی کاذب بهدلیل تجمع چربی در ناحیه سینه ایجاد میشود و ارتباطی با تغییرات هورمونی ندارد. این وضعیت برخلاف ژنیکوماستی واقعی، بیشتر تحت تأثیر چاقی، سبک زندگی کمتحرک، تغذیه نامناسب یا مصرف برخی داروها و مکملها به وجود میآید. با تشخیص صحیح توسط پزشک متخصص و انجام اقدامات لازم مانند اصلاح رژیم غذایی، ورزش منظم و در صورت نیاز، انجام لیپوماتیک سینه میتوان فرم طبیعی قفسه سینه را بازگرداند و اعتمادبهنفس فرد را افزایش داد.